Arazi Eğimi Hesaplama ve Eğim Haritası

Arazi eğimi nedir, neden hesaplanır

Eğim, yatay yönde alınan mesafe başına yüksekliğin ne kadar değiştiğini gösterir. Yüzde olarak eğim (%) = yükseklik farkı / yatay mesafe × 100 şeklinde, derece olarak da arctan(yüzde / 100) ile ifade edilir. 100 metrede 10 metre yükselen bir yamaç %10 eğimlidir ve bu yaklaşık 5,7 dereceye karşılık gelir. %100 eğim 45 derecedir; yüzde ile derece arasındaki ilişki doğrusal olmadığı için iki birimi karıştırmamak gerekir.

Arazi eğimi; arsa ve tarla ön değerlendirmesinde, tarımsal kullanım ve sulama planlamasında, yol, kanal ya da boru hattı güzergâhı düşünülürken, güneş enerjisi santrali gibi geniş alan isteyen tesislerin yer seçiminde ve erozyon açısından hassas yamaçların belirlenmesinde ilk bakılan ölçütlerden biridir. Bu araç, haritada çizdiğin alan için eğim haritası üretir ve alanın hangi eğim sınıflarına ne kadar düştüğünü hesaplar.

Nasıl kullanılır

1. Haritayı incelemek istediğin yere yakınlaştır. Koordinatı biliyorsan "Konuma git" kutusuna enlem ve boylamı yazabilirsin.
2. Harita üzerindeki araç çubuğundan ya da paneldeki düğmelerden dikdörtgen veya çokgen çiz. Çokgeni bitirmek için ilk noktaya yeniden tıkla. Fare kullanmadan çalışmak için "Görünür Alanı Analiz Et" düğmesi ekranda görünen alanı analiz eder.
3. Araç alanı düzenli bir ızgaraya böler, her hücrenin yüksekliğini okur ve eğimi hesaplar. Sonuç, sınıflara göre renklendirilmiş yarı saydam bir katman olarak haritaya eklenir; saydamlığı kaydırıcıyla ayarlayabilirsin.
4. Özet bölümünde ortalama, en düşük ve en yüksek eğim, en düşük ve en yüksek yükseklik ile çokgen alanı yer alır. Tabloda her eğim sınıfının payı m², dönüm ve hektar olarak verilir. Renkli bir hücreye tıklarsan o noktanın eğimi ve yüksekliği açılır.
5. "İki Nokta Eğimi" modunda iki noktaya tıklayarak yükseklik farkını, yatay mesafeyi ve aradaki ortalama eğimi yüzde ve derece olarak görebilirsin.
6. Sınıf dağılımını CSV, eğim katmanını PNG olarak indirebilirsin.

Eğim sınıfları nasıl okunur

Harita yedi sınıf kullanır: %0-2 (0-1,1°) düz, %2-5 (1,1-2,9°) hafif eğimli, %5-10 (2,9-5,7°) orta eğimli, %10-15 (5,7-8,5°) belirgin eğimli, %15-25 (8,5-14,0°) dik, %25-35 (14,0-19,3°) çok dik ve %35'in üzeri (19,3° ve üstü) sarp. Bu sınırlar genel amaçlı bir ayrımdır. Tarım arazisi sınıflaması, yol projeleri ya da enerji tesisleri gibi alanlarda farklı eşikler kullanılabilir; karar verirken ilgili mevzuata ve teknik şartnameye bakmak gerekir.

Veri ve yöntem

Yükseklikler, açık veri olarak yayımlanan AWS Terrain Tiles (Mapzen/Tilezen) karolarından okunur. Karolar zoom 14 düzeyinde, ekvatorda yaklaşık 10 m piksel boyutundadır; Türkiye için kaynak veri büyük ölçüde SRTM gibi yaklaşık 30 m çözünürlüklü küresel modellere dayanır. Karolar doğrudan AWS sunucusundan tarayıcına indirilir ve orada çözülür. Çizdiğin alan hiçbir sunucuya gönderilmez.

Çizilen alanı kapsayan dikdörtgen, en az 10 m aralıklı bir ızgaraya bölünür. Hücre sayısı yaklaşık 62.500 ile sınırlıdır; alan büyüdükçe aralık da büyür, 100 km²'nin üzerindeki alanlar kabul edilmez. Her hücre için eğim, Horn yöntemiyle 3x3 komşuluktan hesaplanır: doğu-batı ve kuzey-güney yönündeki yükseklik değişimi, merkeze bitişik komşulara iki kat ağırlık verilerek bulunur ve eğim bu iki bileşenin bileşkesidir. Kenardaki hücrelerin de komşusu olsun diye alan her yönde bir hücre genişletilerek örneklenir. Sınıf alanları, çokgen içindeki hücre paylarının jeodezik çokgen alanına oranlanmasıyla hesaplanır.

Simgeler Lucide (ISC lisansı) kütüphanesindendir. Altlık haritalar Esri ve OpenStreetMap katkıcılarına aittir. Kullanılan açık kaynak kütüphaneler ve lisansları: Veri Kaynakları.

Doğruluk sınırları

• Veri çözünürlüğü: Kaynak modelin gerçek çözünürlüğü yaklaşık 10-30 m'dir. Set, şev, teras, yol yarması ya da dere yatağı gibi kısa mesafede değişen yüzeyler yumuşar ve eğim olduğundan düşük görünebilir.
• Küçük parseller: Birkaç dönümlük bir arsa yalnızca birkaç hücreye karşılık gelir. Bu ölçekte sonuç genel bir fikir verir, parselin gerçek eğimini temsil etmeyebilir.
• Yapılaşmış ve ağaçlık alanlar: Uydu radarıyla üretilen modeller bina ve ağaç tepelerinden etkilenebilir. Kent içinde ve ormanda yüzey, zeminden farklı görünebilir.
• Izgara aralığı: Büyük alanlarda aralık 10 m'nin üzerine çıkar; bu durumda dik yamaçlar daha da yumuşar.
• Resmi ölçüm: Bu araç arazide GNSS alıcısı ya da total station ile yapılan ölçümün yerini tutmaz. İmar, proje ve yapı kararlarında yetkili bir harita mühendisinin yaptığı resmi ölçüm gerekir.

Kurumsal çalışmalar için

Güneş enerjisi santrali için arazi değerlendirirken eğimin bakı, erişim ve şebeke mesafesi gibi ölçütlerle birlikte nasıl ele alındığını GES arazisi nasıl seçilir rehberinde bulabilirsin. Çok ölçütlü değerlendirme gereken projeler için yer seçimi analizi sayfasına göz atabilirsin.