Bir harita uygulamasında en sık duyulan şikâyet şudur: “Harita geç açılıyor.” Harita servisi yavaş açıldığında ilk akla gelen çözüm çoğu zaman daha güçlü bir sunucu almaktır. ArcGIS Enterprise kurulumlarında gördüğümüz tablo ise çoğunlukla farklı: sunucu yeterli, ama servisler yavaşlığa davetiye çıkaracak biçimde yayınlanmış.
Bu yazıda en sık karşılaştığımız beş durumu, her birini nasıl fark edeceğinizi ve nereden kontrol edeceğinizi anlatıyoruz. Görsellerdeki haritalar İzmit’in gerçek verisiyle hazırlandı.
Önce ölçün
Yavaşlığı gidermeden önce nerede oluştuğunu görmek gerekir. İki yer işe yarar:
- Tarayıcının geliştirici araçları. Ağ (Network) sekmesinde haritayı kaydırın. Hangi isteğin kaç saniye sürdüğünü, kaç istek gittiğini ve hangi servisin yanıtı geciktirdiğini burada görürsünüz.
- ArcGIS Server Manager. İstatistikler ve günlükler, servis başına yanıt sürelerini ve hata kayıtlarını gösterir. Bu kayıtlar, yavaşlığın belirli saatlerde mi, belirli bir serviste mi yoksa tüm sitede mi yaşandığını ayırt etmenin en kısa yoludur.
Ölçümün sonucu genellikle aşağıdaki beş durumdan birine işaret eder.
1. Servis önbelleksiz yayınlanmış
Önbelleksiz (dinamik) bir harita servisinde, kullanıcı haritayı her kaydırdığında ya da yakınlaştırdığında sunucu o görüntüyü baştan çizer. Tek kullanıcıda fark edilmeyen bu gecikme, aynı anda onlarca kişi haritayı açtığında birikerek büyür. Bir harita ekranı açılırken onlarca karo istenir ve bu gecikme her istekte tekrarlanır.
Nasıl anlarsınız: Ağ sekmesinde altlık katmanın istekleri export çağrısı olarak görünüyorsa ve her biri belirgin bir süre alıyorsa servis dinamik çalışıyordur.
Ne yapılır: Sık değişmeyen katmanlar (altlık harita, idari sınırlar, ortofoto, bina izleri) için karo önbelleği oluşturun ya da bunları karo veya vektör karo katmanı olarak yayınlayın. Sık güncellenen veriyi önbelleğe almayın; onu ayrı bir serviste tutun. Önbellek oluşturulduktan sonra, verinin ne zaman ve hangi ölçeklerde yenileneceği de planlanmalıdır. Aksi hâlde hızlı ama eski bir haritayla karşılaşırsınız.
2. Katmanlara ölçek aralığı tanımlanmamış
İl ölçeğinde bakan bir kullanıcının ekranında kapı numarası görünmez, ama ölçek aralığı tanımlanmamışsa sunucu yine de o noktaları çizmeye çalışır. Kullanıcı, ekranda birkaç piksel tutacak binlerce bina, sokak ve adres noktası için bekler.
Nasıl anlarsınız: Harita uzak ölçekte belirgin şekilde yavaş, yakınlaştıkça hızlanıyorsa büyük olasılıkla ayrıntılı katmanlar her ölçekte çiziliyordur.
Ne yapılır: Servisi yayınlamadan önce ArcGIS Pro’da her katmanın görünür ölçek aralığını tanımlayın. Kaba bir kural olarak sınırlar ve ana yollar uzak ölçeklerde, sokaklar mahalle ölçeğinde, binalar ve kapı numaraları ise sokak ölçeğinde açılmalıdır. Ölçek aralığı servisle birlikte yayınlandığı için bu ayar web haritasına da yansır.
3. Tabloda mekânsal indeks yok
Kullanıcı haritada bir alana baktığında, veritabanı o alanın içinde kalan kayıtları bulmak zorundadır. Mekânsal indeks yoksa bunu tablonun tamamını tarayarak yapar. Kayıt sayısı on binleri, yüz binleri geçtikçe her sorgu biraz daha uzar.
Nasıl anlarsınız: Yavaşlık belirli bir katmanda yoğunlaşıyorsa ve o katman sonradan toplu veri aktarımıyla, betikle ya da başka bir sistemden doğrudan yüklendiyse indeks eksik olabilir. Katmanın veritabanı özelliklerinden indeksin varlığını kontrol edin.
Ne yapılır: Geometri alanına mekânsal indeks tanımlayın. ArcGIS Pro’daki Add Spatial Index aracı bu işi yapar. Büyük veri yüklemelerinden sonra indeksin yeniden oluşturulmasını ve veritabanı istatistiklerinin güncellenmesini bakım planına ekleyin.
4. Geometri gereğinden fazla ayrıntılı
Bir kıyı çizgisi ya da il sınırı, ölçüm hassasiyetiyle sayısallaştırıldığında yüzlerce, bazen binlerce köşe noktası içerir. Uzak ölçekte bu çizgi ekranda birkaç piksel yer kaplar, ama servis tüm noktaları gönderir ve çizer.
Görseldeki örnek, İzmit kıyısından alınmış gerçek bir kesittir. Özgün çizgide 269 köşe noktası var. 40 metre toleransla sadeleştirildiğinde 38 noktaya iniyor ve il ölçeğinde iki çizgi ekranda aynı görünüyor.
Nasıl anlarsınız: Küçük ama karmaşık şekilli katmanlar (kıyılar, dereler, idari sınırlar) uzak ölçekte orantısız yavaş çiziliyorsa neden büyük olasılıkla geometrinin ayrıntısıdır.
Ne yapılır: Uzak ölçekler için verinin sadeleştirilmiş bir kopyasını hazırlayın. ArcGIS Pro’daki Simplify Line, Simplify Polygon ve Generalize araçları bunun için kullanılır. Ayrıntılı geometri yakın ölçekte, sadeleştirilmiş kopya uzak ölçekte görünecek şekilde ölçek aralıklarını ayarlayın. Özgün veri yerinde kalır; yalnız gösterim değişir.
Elinizdeki GeoJSON ya da Shapefile dosyasını hızlıca sadeleştirmek isterseniz Rodosto Tools’taki Geometry Simplifier aracını kullanabilirsiniz. Araç ücretsizdir ve tarayıcıda çalışır; dosyanız sunucuya yüklenmez, köşe sayısındaki azalmayı da işlemden önce görürsünüz.
5. Her şey tek serviste
Kurulumun ilk günlerinde bütün katmanları tek bir harita servisinde toplamak pratik görünür. Zamanla bu servise onlarca katman eklenir. Harita görüntüsü isteyen her çağrıda açık katmanların tamamı çizilir; tek bir katmandaki sorun, örneğin indeksi olmayan bir tablo, servisin tamamını yavaşlatır.
Nasıl anlarsınız: Tek bir servisin onlarca katmanı varsa ve Server Manager’da bu servisin yanıt süresi diğerlerinden belirgin biçimde yüksekse servis düzeni gözden geçirilmelidir.
Ne yapılır: Servisleri amaca göre bölün:
- Altlık: nadiren değişen, önbelleğe alınmış katmanlar.
- Operasyonel katmanlar: sorgulanan ve düzenlenen veri.
- Sık güncellenen veri: araç konumları, sensörler, saha kayıtları.
Bölünmüş servislerde her birinin örnek (instance) sayısı da kullanım yoğunluğuna göre ayrı ayrı ayarlanabilir. Yoğun kullanılan servise daha fazla kaynak ayrılır, az kullanılan servis sunucuyu boşuna meşgul etmez.
Kısa kontrol listesi
| Belirti | Olası neden | İlk bakılacak yer |
|---|---|---|
| Kaydırınca her karede bekleme | Önbelleksiz altlık | Ağ sekmesi, servis türü |
| Uzak ölçekte yavaş, yakında hızlı | Ölçek aralığı tanımsız | ArcGIS Pro katman özellikleri |
| Tek bir katman yavaş | Mekânsal indeks eksik | Katmanın veritabanı özellikleri |
| Kıyı ve sınırlar geç çiziliyor | Geometri gereğinden fazla ayrıntılı | Köşe noktası sayısı |
| Bir servis diğerlerinden yavaş | Servis düzeni | Server Manager istatistikleri |
Bu başlıklar birbirinden bağımsız değildir. Çoğu kurulumda iki ya da üçü aynı anda görülür ve birlikte ele alındığında fark belirgin olur.
Servislerinize birlikte bakalım
ArcGIS Enterprise kurulumlarında önbellek, ölçek aralığı, indeks ve servis düzenini ilk günden planlıyoruz. Mevcut kurulumlarda da ArcGIS destek kapsamında performans incelemesi yapıyoruz. Servisleriniz yavaşsa bize yazın: hello@rodostoteknoloji.com · +90 542 481 17 59
Koordinat dönüşümü, format dönüştürme ve geometri işlemleri için hazırladığımız diğer ücretsiz araçlara Rodosto Tools sayfasından ulaşabilirsiniz.
Kapak ve sadeleştirme görsellerindeki harita verisi: © OpenStreetMap katkıcıları.
