ArcGIS platformu ve kurumlarda kullanım biçimleri.

ArcGIS kısaca nedir

ArcGIS, Esri tarafından geliştirilen ve konuma bağlı verinin üretilmesi, saklanması, analiz edilmesi, paylaşılması ve sahada toplanması için kullanılan bir coğrafi bilgi sistemi (CBS) platformudur. Tek bir program olarak düşünmek yanıltıcıdır. ArcGIS, masaüstü yazılımı, web tabanlı bir portal, mobil saha uygulamaları, hazır web uygulama şablonları ve geliştirici araçlarından oluşan bir ürün ailesidir. Bu parçalar aynı veri modelini ve aynı kullanıcı hesabını paylaştığı için birlikte çalışır.

Pratikte bunun anlamı şudur: Bir teknisyen sahada mobil uygulamayla bir vana kaydını günceller, masaüstünde çalışan bir CBS uzmanı aynı katmanı analiz eder, yönetici ise aynı veriyi bir web panosunda izler. Veri tek yerde durur, farklı roller onu farklı arayüzlerden kullanır. Kurumsal CBS yatırımının değeri de büyük ölçüde bu ortak veri katmanından gelir.

ArcGIS farklı veri türlerini aynı ortamda işler. Nokta, çizgi ve alan geometrisine sahip vektör katmanlar, uydu ve drone görüntüleri gibi raster veriler, konumu olan tablolar, 3B bina ve arazi modelleri ile sensörlerden gelen gerçek zamanlı akışlar birlikte kullanılabilir. Kurumun kendi verisine ek olarak ArcGIS Living Atlas üzerinden altlık haritalar, görüntüler ve tematik veri setleri de projelere eklenebilir.

Platformun ana bileşenleri

ArcGIS'i anlamanın en kolay yolu, bileşenleri üstlendikleri işe göre gruplamaktır. Aşağıdaki liste bir kurumun karşılaşacağı ana parçaları özetler.

• ArcGIS Online: Esri tarafından barındırılan ve işletilen, hizmet olarak sunulan web CBS ortamı. Harita, katman, uygulama ve kullanıcı yönetimi tarayıcı üzerinden yapılır.
• ArcGIS Enterprise: Aynı web CBS yeteneklerini kurumun kendi sunucularında veya kendi yönettiği bulut altyapısında çalıştıran yazılım. Temel kurulumu Portal for ArcGIS, ArcGIS Server, ArcGIS Data Store ve ArcGIS Web Adaptor bileşenlerinden oluşur.
• ArcGIS Pro: Veri üretimi, düzenleme, ileri analiz, kartografya ve 2B/3B çalışma için kullanılan masaüstü uygulaması.
• Saha uygulamaları: ArcGIS Field Maps, ArcGIS Survey123, ArcGIS QuickCapture ve ArcGIS Workforce gibi, veriyi sahada toplamak ve iş atamak için kullanılan mobil uygulamalar.
• Web uygulama araçları: ArcGIS Dashboards, ArcGIS Experience Builder, ArcGIS StoryMaps, ArcGIS Instant Apps ve ArcGIS Hub ile kod yazmadan pano, portal ve anlatı sayfası hazırlanır.
• Geliştirici araçları: ArcGIS Maps SDK for JavaScript, masaüstü ve mobil için yerel SDK'lar, ArcGIS API for Python ve REST servisleri ile özel uygulama ve otomasyon geliştirilir.

Masaüstü tarafı: ArcGIS Pro

ArcGIS Pro, platformun üretim ve analiz merkezidir. Proje tabanlı çalışır; tek bir proje dosyası içinde birden fazla harita, sayfa düzeni, 3B sahne, araç kutusu ve veri bağlantısı tutulabilir. Veri modeli tasarımı, topoloji ve öznitelik kuralları, geoprocessing araçları ile yapılan analizler ve basıma hazır kartografya genellikle ArcGIS Pro üzerinde yürütülür.

ArcGIS Pro'nun Basic, Standard ve Advanced olmak üzere üç lisans seviyesi vardır ve bu seviyeler kullanıcı tipleriyle eşleşir. ArcGIS Spatial Analyst, ArcGIS Network Analyst ve ArcGIS Image Analyst gibi uzantılar ise belirli analiz alanlarında ek yetenek sağlar. ArcPy adlı Python paketi sayesinde tekrarlayan işler betik haline getirilip zamanlanabilir. ArcGIS Pro ayrıca portal ile bütünleşik çalışır: Hazırlanan bir harita veya katman, doğrudan ArcGIS Online ya da ArcGIS Enterprise üzerinde paylaşılabilir.

Web CBS katmanı: ArcGIS Online ve ArcGIS Enterprise

Web CBS katmanı, verinin kurum içinde ve dışında paylaşıldığı ortak alandır. Burada her şey bir öğe (item) olarak tutulur: web haritaları, katmanlar, uygulamalar, panolar, dosyalar. Öğeler kullanıcılara ve gruplara göre paylaşılır; kimin neyi görebileceği ve düzenleyebileceği rol ve yetkilerle belirlenir.

ArcGIS Online ile ArcGIS Enterprise bu açıdan benzer bir deneyim sunar. Temel fark, altyapıyı kimin işlettiğidir. ArcGIS Online'da sunucu, güncelleme ve ölçeklendirme Esri'nin sorumluluğundadır. ArcGIS Enterprise'da ise kurulum, yedekleme, güvenlik sıkılaştırması ve sürüm yükseltmesi kurumun ya da kurumun çalıştığı uygulama ekibinin işidir. Buna karşılık ArcGIS Enterprise, internete kapalı ağlarda çalışabilmesi ve kurumsal veritabanlarına doğrudan bağlanabilmesi nedeniyle kamu kurumlarında sık tercih edilir. Hangisinin seçileceği ayrı bir rehberin konusudur.

Bu katmanda üç kavramı ayırmak işe yarar. Katman, verinin kendisine erişim sağlayan servistir; örneğin bir parsel katmanı veya bir vana katmanı. Web haritası, bir veya daha fazla katmanın semboloji, açılır pencere ve filtre ayarlarıyla bir araya getirildiği görünümdür. Uygulama ise bu web haritasını belirli bir kullanıcı grubuna belirli bir iş için sunan arayüzdür. Aynı katman farklı web haritalarında, aynı web haritası da farklı uygulamalarda kullanılabilir; veri çoğaltılmadan farklı ihtiyaçlara yanıt verilir.

Saha uygulamaları ve geliştirici araçları

Saha uygulamaları, CBS verisinin en çok üretildiği yerde çalışır. ArcGIS Field Maps harita üzerinde kayıt oluşturma, güncelleme ve çevrimdışı çalışma için; ArcGIS Survey123 form tabanlı denetim ve anketler için; ArcGIS QuickCapture hızlı, tek dokunuşla kayıt için; ArcGIS Workforce ise saha ekiplerine iş atamak için kullanılır. Bu uygulamalar aynı portaldaki katmanlara yazdığı için sahadan gelen veri, ofiste ek aktarım yapılmadan görünür hale gelir.

Hazır uygulamaların karşılamadığı iş akışları için geliştirici araçları devreye girer. ArcGIS Maps SDK for JavaScript ile kuruma özel web uygulamaları, yerel SDK'larla masaüstü ve mobil uygulamalar, ArcGIS API for Python ile yönetim ve veri otomasyonları yazılır. Tüm bu araçlar ArcGIS'in REST servis yapısını kullandığı için, kurumun diğer bilgi sistemleriyle entegrasyon da bu servisler üzerinden kurulur.

Kurumlar ArcGIS'i nasıl kullanır

Kurumların ArcGIS kullanımı genellikle dört ana kalıptan birine ya da birkaçına oturur. Bu kalıpları bilmek, yatırımın hangi sırayla yapılacağını netleştirir.

• Kayıt sistemi: Parsel, yapı, adres, şebeke veya varlık envanterinin yetkili kopyası CBS'de tutulur. Belediyelerde kent verisi, altyapı kurumlarında şebeke verisi bu kalıba örnektir.
• Saha operasyonu: Denetim, bakım, arıza ve sayım gibi saha işleri mobil uygulamalarla yürütülür, sonuçlar anlık olarak merkeze akar.
• Analiz ve karar desteği: Yer seçimi, erişilebilirlik, risk ve yoğunluk analizleri yapılır, sonuçlar yöneticilere panolar üzerinden sunulur.
• Paylaşım ve katılım: Seçilmiş veri setleri vatandaşa, paydaşlara veya diğer kurumlara açık portallar ve servisler üzerinden sunulur.

Hangi kurum hangi bileşenle başlar

Başlangıç noktası kurumun büyüklüğüne değil, çözmek istediği ilk soruna göre belirlenmelidir. Aşağıdaki eşleşmeler sahada sık görülen başlangıç biçimleridir, kesin kural değildir.

• Verisi dağınık, CBS ekibi küçük bir kurum: ArcGIS Pro ile veri toplama ve düzenleme, ardından ArcGIS Online üzerinden iç paylaşım.
• Saha ekipleri ağırlıklı çalışan kurum: ArcGIS Field Maps veya ArcGIS Survey123 ile başlayan, ArcGIS Online üzerinde yönetilen bir saha projesi.
• Veri konumu ve ağ yalıtımı konusunda katı kuralları olan kamu kurumu: ArcGIS Enterprise kurulumu ve kurumsal geodatabase ile başlayan bir yapı.
• Karar vericilere hızlı görünürlük sağlamak isteyen kurum: Mevcut veriden beslenen ArcGIS Dashboards panoları ve küçük bir pilot.
• Mevcut yazılımlarına harita eklemek isteyen kurum: ArcGIS Maps SDK for JavaScript ile entegrasyon ve gerekli portal altyapısı.

Başlarken dikkat edilecek noktalar

ArcGIS projelerinde yaşanan sorunların çoğu hazırlık eksikliğinden doğar. İlk adımda hangi verinin kimin sorumluluğunda olduğu, hangi koordinat sisteminde tutulacağı, hangi katmanların kurum dışına açılacağı ve kullanıcıların hangi rollerde çalışacağı yazılı hale getirilmelidir. Lisans kompozisyonu da bu rol listesinden türetilir; önce lisans alıp sonra kullanım alanı aramak, genellikle ya eksik ya da atıl lisansla sonuçlanır.

İkinci önemli nokta küçük başlayıp büyümektir. Tek bir iş akışını baştan sona çalışır hale getiren bir pilot, hem kullanıcıların alışmasını sağlar hem de sonraki aşamaların gerçek ihtiyaca göre planlanmasına imkan verir.

Her iş akışını sıfırdan tasarlamak gerekmez. ArcGIS Solutions, belediye, altyapı, kamu güvenliği ve benzeri alanlar için hazırlanmış veri modeli, harita, uygulama ve pano şablonlarını bir arada sunar. Bu şablonlar kurumun portalına kurulup kendi verisine ve iş kurallarına göre uyarlanabilir. Doğrudan kullanılmasa bile, bir veri modelinin veya iş akışının nasıl kurgulanabileceğini görmek için iyi bir başlangıç noktasıdır.

Platformun bir diğer özelliği, aynı bileşenlerin küçük bir ekipten kurum geneline kadar ölçeklenebilmesidir. Tek bir birimin saha projesiyle başlayan bir kurulum, zamanla diğer birimlerin verisini, yeni uygulamaları ve dış paydaşlarla paylaşımı da kapsayacak şekilde büyüyebilir. Bu büyümenin düzenli kalması için portal içeriğinin, grupların ve metaverinin baştan belirli kurallarla yönetilmesi gerekir. Rodosto Teknoloji kurumlarla çalışırken önce ihtiyaç ve veri envanterini çıkarır, ardından mimariyi ve pilotu kurar, yaygınlaştırmayı en sona bırakır.

Sık sorulanlar