CAD (DWG, DXF) verisini coğrafi bilgi sistemine aktarma.

CAD çizimi ile CBS verisi arasındaki temel fark

CAD dosyaları çizim üretmek için tasarlanmıştır. Bir nesnenin ne olduğu çoğu zaman katman adı, rengi, çizgi tipi ya da yanına yazılmış bir metinle anlatılır. Bir yol kenarı ile bir parsel sınırı aynı çizgi türüyle çizilmiş olabilir, fark yalnızca katman adındadır. Bina alanı kapalı bir poligon yerine birbirine yakın dört çizgiyle gösterilebilir.

CBS ise nesneyi veri olarak tutar. Her nesne bir sınıfa aittir, geometrisi türüne uygundur ve bilgisi metin etiketinde değil öznitelik alanlarındadır. Aktarım işi bu nedenle bir dosya dönüşümünden çok, çizimdeki anlamın bir veri modeline yeniden yazılmasıdır. Bu farkı baştan kabul etmek, sonradan çıkan temizlik işinin büyük kısmını öngörmeyi sağlar.

Aktarımın amacı da baştan netleşmelidir. Çizim yalnızca bir altlık olarak haritada görüntülenecekse, koordinat sisteminin doğru tanımlanması çoğu zaman yeterlidir. Verinin sorgulanması, alan ve uzunluk hesabında kullanılması ya da başka katmanlarla analiz edilmesi isteniyorsa, bu rehberdeki adımların tamamı gerekir. Bu ayrım, işin kapsamını ve süresini belirleyen ilk karardır.

Aktarım öncesi envanter

Dönüşüme başlamadan önce elinizdeki DWG ve DXF dosyalarını tanımak, hangi kuralların gerektiğini ortaya koyar. Bu envanter birkaç saatlik bir iş olsa da sonraki adımlardaki belirsizliği ciddi biçimde azaltır.

• Dosya sürümü ve formatı, dış referanslı çizimlerin (xref) eksiksiz olup olmadığı.
• Çizim birimi: metre, santimetre ya da milimetre.
• Çizimin gerçek koordinatlarla mı, yoksa yerel ya da serbest bir koordinat düzeninde mi çizildiği.
• Katman listesi, her katmanda hangi nesne türlerinin bulunduğu ve katman adlandırma standardı.
• Blokların ve blok niteliklerinin kullanımı, metinlerin hangi bilgiyi taşıdığı.
• Aynı alanı kapsayan birden fazla çizim olup olmadığı ve hangisinin güncel olduğu.

Koordinat sistemi ve datum

Aktarımın en kritik adımı, çizimin hangi koordinat sisteminde olduğunun doğru belirlenmesidir. Türkiye'de eski harita ve projelerin önemli bir kısmı ED50 (European Datum 1950) datumunda üretilmiştir. ED50, Uluslararası 1924 (Hayford) elipsoidine dayanan yerel bir datumdur. Bugün büyük ölçekli harita üretiminde esas alınan sistem ise TUREF'tir (Türkiye Ulusal Referans Çerçevesi). TUREF, GRS80 elipsoidini kullanır ve 2005.0 referans epoğunda ITRF96 ile çakışacak biçimde tanımlanmıştır. Büyük Ölçekli Harita ve Harita Bilgileri Üretim Yönetmeliği, büyük ölçekli üretimde TUREF ve 3 derecelik Transversal Merkator dilimlerini esas alır.

Bu nedenle bir çizimin koordinatlarına bakarak yalnızca projeksiyonu değil datumu da bilmek gerekir. Aynı noktanın ED50 ve TUREF koordinatları arasında harita üzerinde açıkça görülebilecek büyüklükte fark bulunur. ED50 ile TUREF arasındaki dönüşümde genel amaçlı Helmert parametreleri kaba bir sonuç verir. Kadastro ve mühendislik hassasiyeti gereken işlerde ilgili kurumların yayımladığı dönüşüm yöntemleri ve bölgesel parametreler tercih edilmelidir.

• Koordinat sistemini tanımlamak ile koordinatları dönüştürmek farklı işlemlerdir. Önce çizimin gerçek sistemi tanımlanır, ardından gerekiyorsa hedef sisteme dönüştürülür.
• 3 derecelik dilimlerde orta meridyen doğru seçilmelidir. Yanlış dilim, verinin kilometrelerce kaymasına yol açar.
• 6 derecelik UTM dilimleriyle üretilmiş eski veriler de bulunabilir, ölçek faktörü farkı göz önünde tutulmalıdır.
• Yerel koordinatlı çizimler, bilinen kontrol noktalarıyla konumlandırılmalı ve hata değerleri kayıt altına alınmalıdır.
• Dönüşüm sonrası sonuç, bağımsız birkaç kontrol noktasıyla ve güncel ortofoto üzerinde görsel olarak doğrulanmalıdır.

Katman eşleme ve hedef veri modeli

Aktarımdan önce hedef veri modelinin tanımlanması gerekir. Hangi nesne sınıfları olacak, her birinin geometri türü ne olacak, hangi öznitelik alanlarını taşıyacak ve bu alanlar hangi kod listelerinden değer alacak soruları cevaplanmalıdır. ArcGIS Pro içinde bu model bir geodatabase şeması olarak kurulur ve alt tipler ile alan kuralları ile desteklenir.

Katman eşleme tablosu, CAD katmanlarını hedef sınıflara bağlayan belgedir. Her satırda kaynak katman, gerekiyorsa renk ya da blok adı gibi ek ayırt edici bilgi, hedef sınıf, alt tip ve varsayılan öznitelik değerleri yer alır. Tek bir CAD katmanının birden fazla sınıfa dağılması ya da birden fazla katmanın tek sınıfta birleşmesi olağandır. Tablonun yazılı olması, aynı kuralların sonraki dosyalara da uygulanmasını sağlar.

Eşleme tablosu hazırlanırken CBS'de karşılığı olmayacak katmanlar da ele alınmalıdır. Yardımcı çizgiler, ölçü çizgileri, pafta çerçeveleri ve açıklama metinleri çoğu zaman aktarılmaz. Bunların bilinçli olarak dışarıda bırakıldığının tabloda belirtilmesi, sonradan doğacak eksik veri tartışmalarını önler.

Geometri ve topoloji temizliği

CAD çizimleri gözle bakıldığında doğru görünür, ancak CBS'de alan hesabı, bağlantı analizi ya da mekânsal sorgu yapıldığında gizli hatalar ortaya çıkar. Bu hataların önemli bir kısmı otomatik araçlarla tespit edilebilir, bir kısmı ise çizim mantığını bilen birinin karar vermesini gerektirir.

• Kapanmayan poligonlar ve birbirine değmeyen uç noktalar.
• Kesişme noktasını aşan ya da ona ulaşmayan çizgiler.
• Üst üste çizilmiş çift çizgiler ve sıfır uzunluklu parçalar.
• Yay ve eğrilerin hedef formatta nasıl temsil edileceği.
• Yükseklik değeri taşıması gerekmeyen nesnelerde anlamsız Z değerleri.
• Komşu poligonlar arasında boşluk ya da bindirme.

Öznitelik aktarımı

CAD verisindeki bilgi çoğunlukla üç yerde bulunur: blok nitelikleri, metin nesneleri ve katman ya da renk gibi görsel özellikler. Blok nitelikleri doğrudan öznitelik alanlarına aktarılabilir. Metin nesneleri ise genellikle mekânsal ilişkiyle eşleştirilir. Örneğin bir parsel numarası metni, içinde kaldığı poligonun öznitelik alanına yazılır. Bu eşleştirmede metnin poligon dışına taşması ya da bir poligonda birden fazla metin bulunması gibi durumlar ayrıca raporlanmalıdır.

Metinlerin konumu çizimde okunabilirlik için kaydırılmış olabilir. Bu durumda en yakın nesneyle eşleştirme yanlış sonuç verebilir. Eşleştirme kuralı ve arama mesafesi, örnek alanlarda denenip sonuçları kontrol edilerek belirlenmelidir.

Katman adından ya da renkten türetilen bilgi, eşleme tablosundaki varsayılan değerlerle aktarılır. Serbest metin olarak gelen değerler, hedef modeldeki kod listelerine dönüştürülmeden bırakılırsa sorgu ve raporlama güçleşir.

Tekrar edilebilir bir süreç kurmak

Tek bir dosyanın aktarımı elle yapılabilir. Ancak bir kurum düzenli olarak farklı proje ekiplerinden CAD verisi alıyorsa, her dosyada aynı kararları yeniden vermek hem zaman kaybettirir hem de tutarsızlık üretir. Bu durumda süreç otomatikleştirilmelidir. ArcGIS Pro içinde ModelBuilder ya da Python ile yazılan bir iş akışı, koordinat tanımlama, dönüşüm, katman eşleme, öznitelik aktarımı ve kalite kontrolünü aynı sırayla çalıştırabilir.

Sürecin kaynağında da iyileştirme yapılabilir. Teslim alınan çizimler için katman adları, koordinat sistemi ve blok standartlarını tanımlayan bir CAD teslim şartnamesi, aktarım sonrası temizlik ihtiyacını belirgin biçimde azaltır. Her aktarımın ardından üretilen kısa bir kalite raporu, sorunların kaynağına geri bildirilmesini sağlar. Şartname ile otomatik iş akışı birlikte kullanıldığında, aynı standarda uyan dosyalar büyük ölçüde insan müdahalesi olmadan aktarılabilir ve uzman zamanı yalnızca standarda uymayan durumlara ayrılır.

Tek seferlik küçük işlerde, örneğin bir DWG dosyasını DXF'e çevirmek ya da birkaç noktanın koordinatını dönüştürmek için Rodosto'nun ücretsiz online dönüştürücüleri (https://rodostoteknoloji.com/online-tools/) pratik bir seçenektir.

Kalite kontrol ve teslim

Aktarım tamamlandığında sonuç, kaynak çizimle karşılaştırılarak kontrol edilmelidir. Nesne sayıları katman bazında karşılaştırılır, rastgele seçilen nesnelerin konumu ve öznitelikleri kaynakla eşleştirilir, topoloji kuralları çalıştırılarak kalan hatalar raporlanır. Kullanılan koordinat sistemi, dönüşüm yöntemi, eşleme tablosu sürümü ve bilinen sınırlamalar veriyle birlikte metaveri olarak kaydedilir.

Verinin kullanıcıları da kontrole dahil edilmelidir. Verinin hangi analizde kullanılacağını bilen ekip, eksik bir özniteliği ya da hatalı bir sınıflamayı otomatik kontrollerin yakalayamadığı durumlarda fark edebilir. İlk teslimin kısa bir kullanıcı incelemesinden geçmesi, sonraki aktarımlar için eşleme tablosunu da iyileştirir.

Rodosto Teknoloji, mühendislik ve kamu projelerinde CAD verisinin ArcGIS veri modellerine aktarılması, tekrar edilebilir dönüşüm iş akışlarının kurulması ve kalite kontrol kurallarının tanımlanması konularında çalışır. İlgili sayfalar aşağıda yer alır.

Sık sorulanlar