Kent Bilgi Sistemi ve belediyede kullanımı.

Kent Bilgi Sistemi kısaca

Kent Bilgi Sistemi (KBS), belediyenin sorumluluk alanındaki parsel, yapı, adres, imar planı, yol ve altyapı gibi konuma bağlı verileri ortak bir coğrafi bilgi sistemi (CBS) üzerinde toplayan ve bu verileri belediyenin günlük iş süreçleriyle ilişkilendiren bilgi sistemidir. Amaç, bir taşınmaz ya da bir sokak hakkındaki bilginin tek ve güncel bir kaynakta tutulması ve yetkili her birim tarafından aynı biçimde okunmasıdır.

KBS'yi bir harita uygulamasından ayıran şey, verinin arkasındaki süreçtir. İmar durumu hazırlanırken kullanılan plan verisi, emlak vergisi tahakkukunda kullanılan yapı bilgisi ve numarataj biriminin verdiği adres aynı veri modelinde birbirine bağlıdır. Bir müdürlüğün yaptığı güncelleme, yetkisi olan diğer birimler tarafından da görülür.

KBS olmayan bir belediyede aynı bilgi genellikle birden fazla yerde, farklı biçimlerde tutulur. İmar biriminde CAD çizimleri, emlak biriminde tablolar, fen işlerinde basılı paftalar ve personelin bilgisayarındaki dosyalar bir arada yaşar. Bu durumda bir parselin güncel durumunu öğrenmek için birkaç birime yazı gönderilir, cevaplar birbiriyle çelişebilir. KBS bu dağınıklığı tek bir yetkili veri kaynağıyla değiştirmeyi hedefler.

Belediyede hangi müdürlükler kullanır

KBS'nin kullanıcı yelpazesi genellikle beklenenden geniştir. Belediyenin teşkilat yapısına göre adlar değişse de tipik kullanıcılar şunlardır.

• İmar ve Şehircilik: İmar planları, imar durumu, yapı ruhsatı ve iskan süreçleri, numarataj ve adres yönetimi.
• Plan ve Proje: Plan değişikliği hazırlığı, mevcut durum analizleri, kentsel dönüşüm alanlarının etüdü.
• Emlak ve İstimlak: Belediye taşınmazları, kamulaştırma dosyaları, kira ve tahsis takibi.
• Mali Hizmetler: Emlak vergisi ve çevre temizlik vergisi gibi tahakkukların yapı ve parsel verisiyle karşılaştırılması.
• Fen İşleri: Yol, kaldırım ve asfalt çalışmaları, yatırım programının harita üzerinde izlenmesi.
• Park ve Bahçeler: Yeşil alan envanteri, ağaç ve donatı bakımı.
• Zabıta ile Ruhsat ve Denetim: İşyeri ruhsatları, denetim noktaları ve şikayetlerin konuma bağlı takibi.
• Bilgi İşlem: Altyapının işletilmesi, yetkilendirme ve e-Belediye ile EBYS entegrasyonları.

KBS'nin bileşenleri

Bir KBS; veri, yazılım, altyapı, süreç ve insan bileşenlerinden oluşur. Yazılım tarafında ArcGIS ekosisteminde tipik bir kurgu şöyledir: Yetkili veri, belediyenin veritabanı sunucusunda çalışan kurumsal geodatabase içinde tutulur. CBS uzmanları veri üretimi, düzenleme ve analiz için ArcGIS Pro kullanır. ArcGIS Enterprise, verileri servis olarak yayınlar ve kullanıcıların, rollerin ve paylaşımların yönetildiği portalı sağlar.

Müdürlüklerin günlük kullanımı için ArcGIS Experience Builder ile hazırlanmış birim uygulamaları, yöneticiler için ArcGIS Dashboards panoları, saha ekipleri için ArcGIS Field Maps ve ArcGIS Survey123 kullanılır. Vatandaşa açık bir harita portalı gerekiyorsa ArcGIS Hub veya ayrı bir web uygulaması üzerinden yalnızca açılması uygun katmanlar yayınlanır. Bu parçaları birbirine bağlayan asıl bileşen ise verinin kim tarafından, hangi süreçte güncelleneceğini tanımlayan iş kurallarıdır.

Entegrasyon katmanı KBS'nin günlük hayata girip girmediğini belirler. Ruhsat başvurusunun EBYS'deki evrakı ile ilgili parselin KBS kaydı arasında bir bağ kurulduğunda, personel iki ekran arasında elle arama yapmak zorunda kalmaz. Emlak vergisi tahakkuk verisinin yapı ve parsel katmanlarıyla karşılaştırılması, kayıt dışı kalan yapıların tespitine yardımcı olur. Bu bağlantılar REST servisleri veya planlı veri aktarımlarıyla kurulur ve her birinin veri sahibi ile güncelleme yönü belirlenmelidir.

Veri modeli

KBS'nin kalitesini belirleyen en önemli unsur veri modelidir. İyi bir veri modeli, kentteki nesneleri ve aralarındaki ilişkileri müdürlüklerin ortak diliyle tanımlar. Temel katmanlar genellikle şunlardır.

• Kadastro parselleri: Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü kaynaklı parsel verisi ve belediyenin kendi kayıtlarıyla eşleşmesi.
• İmar planı: Plan onama sınırları, imar adaları, kullanım kararları ve plan notlarıyla ilişkisi.
• Yapı ve bağımsız bölüm: Bina geometrisi, kat ve kullanım bilgisi, ruhsat ve iskan kayıtlarıyla bağ.
• Adres ve numarataj: Mahalle, cadde, sokak ve kapı numarası; MAKS ve UAVT ile uyumlu adres kodları.
• Ulaşım ağı: Yol orta hatları, kaldırımlar, yaya ve bisiklet yolları.
• Altyapı ve donatılar: Aydınlatma, yağmur suyu, yeşil alan, kent mobilyası ve belediyenin sorumluluğundaki diğer varlıklar.

Veri modelinde dikkat edilecek ilkeler

Katman listesi kadar önemli olan, katmanların nasıl tasarlandığıdır. Her nesnenin değişmeyen tekil bir kimliği olmalı ve diğer sistemler bu kimlik üzerinden bağlanmalıdır. Parsel bölünmesi, tevhit veya plan değişikliği gibi olaylarda eski kaydın silinmesi yerine tarihçesinin tutulması, geriye dönük sorgular ve itirazlar için gereklidir. Kodlu alanlar için ortak değer listeleri kullanılmalı, serbest metin mümkün olduğunca azaltılmalıdır.

Koordinat sistemi baştan tek ve açık biçimde belirlenmelidir; Türkiye'de büyük ölçekli belediye verisi genellikle ITRF96 datumunda, 3 derecelik Transversal Mercator projeksiyonunda tutulur. Veri modeli tasarlanırken CBS Genel Müdürlüğü'nün TUCBS kapsamında yayımladığı veri teması standartları da dikkate alınmalıdır; bu, ileride kurumlar arası veri paylaşımını kolaylaştırır. Kişisel veri içeren öznitelikler için KVKK gereklilikleri model aşamasında düşünülmeli, bu alanlar ayrı yetkilerle korunmalıdır.

Başarılı bir KBS projesinin aşamaları

KBS projeleri tek seferlik bir kurulumdan çok, aşamalı olarak büyüyen bir yapıdır. Proje başında bütün müdürlüklerin tüm ihtiyaçlarını tek seferde karşılamaya çalışmak yerine, kısa sürede görünür fayda üretecek bir iki iş akışı seçilir ve sistem bunlar üzerinden olgunlaştırılır. Örneğin numarataj ve imar durumu süreçleri, hem veri modelinin temel katmanlarını kullandığı hem de günlük iş yükü yüksek olduğu için sık tercih edilen başlangıç noktalarıdır. Sağlıklı ilerleyen projelerde aşağıdaki sıra görülür.

• İhtiyaç analizi: Her müdürlükle görüşülerek hangi işlerin konumla ilişkili olduğu ve hangi verinin kimde bulunduğu çıkarılır.
• Veri envanteri ve kalite değerlendirmesi: Mevcut CAD çizimleri, tablolar, eski CBS verileri ve kağıt arşivler incelenir, eksikler belirlenir.
• Veri modeli ve mimari tasarım: Katmanlar, ilişkiler, roller ve sunucu mimarisi yazılı hale getirilir.
• Altyapı kurulumu: Veritabanı, ArcGIS Enterprise ve güvenlik ayarları devreye alınır.
• Veri dönüşümü ve temizlik: Mevcut veri yeni modele aktarılır, topoloji ve öznitelik hataları giderilir.
• Uygulamalar ve entegrasyon: Öncelikli müdürlüklerin uygulamaları hazırlanır, e-Belediye ve EBYS bağlantıları kurulur.
• Eğitim ve işletme: Kullanıcılar rolüne göre eğitilir, veri güncelleme sorumlulukları ve destek süreci tanımlanır.

Sık yapılan hatalar

KBS projelerinde karşılaşılan sorunlar büyük ölçüde organizasyoneldir. Yazılım kurulumu tamamlanıp ilk uygulamalar devreye alındığında proje bitmiş gibi görünür; oysa sistemin değeri, sonraki yıllarda verinin güncel tutulmasına ve müdürlüklerin sistemi gerçekten kullanmasına bağlıdır. Yönetici olarak en çok dikkat edilmesi gereken noktalar şunlardır.

• Veri güncelleme sorumluluğunu tanımlamamak: Kurulum bittiğinde veri güncellenmezse sistem birkaç yıl içinde güvenilirliğini kaybeder.
• Tüm müdürlükleri aynı anda devreye almaya çalışmak: Öncelikli iki üç birimle başlamak ve kazanılan deneyimle genişlemek daha sağlıklıdır.
• Veri modelini atlayıp doğrudan uygulamaya geçmek: Zayıf bir model üzerine kurulan uygulamalar kısa sürede yamalarla ayakta durmaya başlar.
• CAD çizimlerini temizlemeden aktarmak: Topolojisi bozuk veri, analiz ve sorgu sonuçlarını hatalı hale getirir.
• Bilgi İşlem birimini sürece geç dahil etmek: Güvenlik, yedekleme ve entegrasyon kararları başından itibaren birlikte verilmelidir.
• Kullanıcı eğitimini tek oturumla sınırlamak: Rol bazlı ve tekrarlı eğitim olmadan sistem birkaç uzmanın aracı olarak kalır.

Yönetici için karar noktaları

Bir belediye yöneticisinin KBS konusunda vermesi gereken kararlar teknik ayrıntılardan çok sahiplik ve süreklilikle ilgilidir. Sistemin hangi birim tarafından yönetileceği, her katmanın veri sahibinin kim olacağı, güncelleme sıklığının nasıl izleneceği ve vatandaşa hangi verinin açılacağı yazılı bir karar olarak belirlenmelidir. Bütçe planlamasında da kurulumun yanında yıllık bakım, lisans yenileme ve eğitim kalemleri öngörülmelidir.

Başarının ölçüsü, müdürlüklerin kendi işlerini KBS üzerinden yapmaya başlamasıdır. İmar durumu hazırlığında, ruhsat kontrolünde veya yatırım planlamasında personelin ilk baktığı yer KBS olduğunda sistem amacına ulaşmış demektir. Rodosto Teknoloji belediyelerle çalışırken ihtiyaç analizi ve veri modeli aşamasına özellikle zaman ayırır, çünkü sonraki tüm aşamalar bu temelin üzerine kurulur.

Sık sorulanlar