Geokodlama, ters geokodlama ve adres eşleştirme.

Geokodlama ve ters geokodlama.

Geokodlama, bir adres ya da yer adı metnini haritadaki bir koordinata dönüştürme işlemidir. Abone listesi, poliçe kayıtları, başvuru formları ya da şikâyet kayıtları gibi adres içeren tablolar geokodlandığında, bu kayıtlar mekânsal analize açılır: yoğunluk haritası çıkarılabilir, hizmet alanıyla kesiştirilebilir, en yakın tesise uzaklık hesaplanabilir.

Ters geokodlama bunun tersidir: bir koordinattan en yakın adresi ya da yer adını bulur. Saha ekiplerinin mobil cihazla işaretlediği noktaya okunabilir bir adres eklemek, bir arıza ihbarının koordinatını çağrı kaydına adres olarak yazmak ya da haritada tıklanan noktanın mahalle ve sokak bilgisini göstermek tipik kullanımlardır.

Her iki işlemin arkasında bir adres bulucu (locator) bulunur. Adres bulucu, referans verisinden (adres noktaları, yol orta hatları, parseller, yer adları) oluşturulan bir dizindir ve gelen metni bu dizindeki kayıtlarla karşılaştırır. Sonucun kalitesi, algoritmadan çok referans verisinin güncelliğine ve tamlığına bağlıdır.

Etkileşimli kullanımda geokodlama tek bir adres üzerinden çalışır: kullanıcı arama kutusuna yazdıkça öneriler gelir ve seçilen adrese harita yakınlaşır. Toplu kullanımda ise bir tablonun tamamı tek işlemde konuma çevrilir. İki kullanımın beklentisi farklıdır; aramada hız ve öneri kalitesi, toplu işte ise tutarlılık ve denetlenebilirlik öne çıkar.

Eşleştirme mantığı ve eşleşme skoru.

Adres bulucu önce gelen metni bileşenlerine ayırır: il, ilçe, mahalle, cadde ya da sokak, kapı numarası. Ardından bu bileşenleri referans kayıtlarıyla karşılaştırır ve her aday için bir eşleşme skoru hesaplar. ArcGIS'te skor 0 ile 100 arasındadır; 100 girdideki bileşenlerin aday kayıtla tam örtüştüğünü, düşük değerler ise yazım farkı ya da eksik bileşen nedeniyle zayıflayan eşleşmeyi gösterir.

ArcGIS Pro'da toplu geokodlama sonucunda her kayıt için bir durum alanı üretilir: M eşleşti, U eşleşmedi, T ise aynı en yüksek skora sahip birden fazla farklı konumlu aday bulunduğu (bağlı sonuç) anlamına gelir. Adres bulucunun minimum eşleşme skoru ayarı altındaki kayıtlar çıktıda yer alır ama eşleşmemiş sayılır.

Skor tek başına yeterli bir kalite ölçüsü değildir. Eşleşmenin hangi düzeyde yapıldığı da önemlidir: bir kayıt tam kapı numarası noktasına, sokak üzerinde numara aralığından hesaplanan bir konuma ya da yalnızca mahalle merkezine eşleşmiş olabilir. Mahalle merkezine düşmüş yüksek skorlu bir kayıt, kapı düzeyinde analiz için uygun değildir. Bu nedenle sonuç tablosunda eşleşme türü alanı da filtrelenmelidir.

• Minimum eşleşme skoru düşürülürse daha fazla kayıt eşleşir, yanlış eşleşme riski de artar.
• Bağlı (T) sonuçlar genellikle aynı sokak adının birden fazla mahallede bulunmasından kaynaklanır ve elle karar gerektirir.
• Eşleşmeyen kayıtlar ArcGIS Pro'daki Rematch Addresses bölmesinden aday listesine bakılarak tek tek düzeltilebilir.

Türkçe adreslerdeki zorluklar.

Türkiye'de resmi adres yapısı il, ilçe, mahalle, cadde ya da sokak, dış kapı ve iç kapı numarası hiyerarşisine dayanır ve Ulusal Adres Veri Tabanı (UAVT) ile yönetilir. Kurumların elindeki adres kayıtları ise çoğunlukla serbest metin olarak girilmiştir ve bu yapıya tam uymaz.

• Kısaltma çeşitliliği: “Mahallesi”, “Mah.”, “Mh.”; “Sokak”, “Sok.”, “Sk.”; “Numara”, “No:”, “N.” gibi biçimler aynı tabloda karışık bulunur.
• Büyük ve küçük harf dönüşümü: Türkçedeki noktalı ve noktasız i harfleri, dile duyarlı olmayan yazılımlarda “İSTİKLAL” ile “istiklal” gibi yazımların eşleşmemesine yol açabilir. Standartlaştırma adımında dile uygun dönüşüm kullanılmalıdır.
• Tekrarlayan sokak adları: “Atatürk Caddesi” ya da numaralı sokaklar aynı ilçede birden fazla mahallede bulunabilir; mahalle bilgisi eksikse bağlı sonuç kaçınılmazdır.
• Değişen idari yapı: büyükşehir düzenlemeleriyle köylerin mahalleye dönüşmesi, mahalle birleşmeleri ve sokak adı değişiklikleri eski kayıtlarda geçersiz adlar bırakır.
• Tarif niteliğinde adresler: “Cami karşısı”, “Eski fabrika yanı”, site ve blok adları gibi ifadeler referans veride karşılık bulamaz.
• Kat, daire ve iç kapı bilgisi: bina düzeyinde eşleştirmede sorun çıkarmaz ama dış kapı numarasıyla karıştırılırsa yanlış binaya eşleşmeye neden olur.

Toplu geokodlama iş akışı.

Binlerce kayıt içeren bir tabloyu tek seferde geokodlamak mümkündür, ancak iyi sonuç için işi aşamalara bölmek gerekir.

• Hazırlık: adres alanlarını ayrı sütunlara bölmek (il, ilçe, mahalle, sokak, kapı no), kısaltmaları ve yazım biçimlerini standartlaştırmak, boş ve açıkça geçersiz kayıtları ayırmak.
• Adres bulucu seçimi: genel amaçlı küresel bir servis mi, yoksa kurumun kendi adres noktalarından oluşturulmuş bir adres bulucu mu kullanılacağına karar vermek. ArcGIS Pro'daki Create Locator aracı, adres noktası, sokak, parsel ve yer adı gibi farklı referans katmanlarını tek bir adres bulucuda birleştirebilir.
• Deneme: tablonun temsili bir örneğiyle çalıştırıp skor dağılımını, eşleşme türlerini ve bağlı sonuçları incelemek, eşik ayarlarını buna göre belirlemek.
• Toplu çalışma: tüm tabloyu Geocode Addresses aracıyla işlemek.
• Maliyet ve kapasite: ArcGIS World Geocoding Service ile yapılan toplu geokodlama kurumsal hesap gerektirir ve kredi tüketir; büyük tablolarda işlem başlatılmadan önce yeterli kredi olup olmadığı kontrol edilmelidir.
• Gözden geçirme: eşleşmeyen ve bağlı kayıtları düzeltmek, düşük düzeyde (mahalle ya da ilçe merkezine) eşleşenleri ayrı işaretlemek.
• Belgeleme: kullanılan adres bulucuyu, eşik değerlerini ve eşleşme oranlarını kaydetmek; aynı iş tekrarlandığında sonuçlar karşılaştırılabilir olur.

Veri kalitesi ve referans verinin rolü.

Geokodlamada en sık yapılan hata, eşleşme oranını tek başarı ölçüsü saymaktır. Yüksek oran, kayıtların doğru yere düştüğü anlamına gelmez. Sonuçlardan rastgele bir örnek alınıp ortofoto ya da bilinen adres noktalarıyla karşılaştırılarak konum doğruluğu ayrıca kontrol edilmelidir.

Kurumun kendi numarataj ve adres noktası verisi varsa, bundan oluşturulan bir adres bulucu genellikle genel servislerden daha tutarlı sonuç verir; çünkü referans veri, adresleri üreten birimin kayıtlarıyla aynıdır. Bu adres bulucu ArcGIS Enterprise üzerinde geokodlama servisi olarak yayımlanabilir ve kurum içindeki uygulamalar tarafından ortak kullanılabilir. Referans verinin güncel tutulması ise geokodlama kalitesinin sürekliliği için şarttır.

Geokodlama sonucunda koordinatla birlikte eşleşen adresin, skorun ve eşleşme türünün de saklanması önerilir. Böylece sonraki analizlerde düşük güvenilirlikteki kayıtlar kolayca ayrılabilir.

Aynı adresin tabloda farklı yazımlarla birden fazla kez geçmesi de sık karşılaşılan bir durumdur. Geokodlama sonrasında aynı koordinata düşen kayıtlar gruplanarak mükerrer kayıtlar bulunabilir; bu, geokodlamanın adres temizliğine dolaylı bir katkısıdır. Tersine, aynı koordinatta çok sayıda farklı kaydın toplanması, bu kayıtların bina yerine mahalle ya da sokak merkezine düştüğünün işareti olabilir ve analiz öncesinde ayrıca incelenmelidir.

KVKK ve bulut servislerinde dikkat edilecekler.

Bir adres, belirli bir kişiyle ilişkilendirilebildiği ölçüde kişisel veridir; geokodlanmış koordinat da aynı niteliği taşır. Bu nedenle abone, hasta, poliçe sahibi ya da başvuru sahibi adresleri geokodlanırken 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamındaki yükümlülükler dikkate alınmalıdır.

• Veri en aza indirme: geokodlama servisine yalnızca adres alanları gönderilmeli; ad, kimlik numarası, telefon gibi alanlar tabloda bırakılmamalıdır.
• Yurt dışı aktarım: servis yurt dışında barındırılıyorsa, KVKK'nın 9. maddesinde 2024 yılında yapılan değişiklikle düzenlenen yurt dışına aktarım koşulları kurumun hukuk birimiyle değerlendirilmelidir. Hassas veri tutan kurumlar için ArcGIS Enterprise üzerinde kurum içinde çalışan bir adres bulucu bu değerlendirmeyi kolaylaştırır.
• Saklama koşulları: ArcGIS World Geocoding Service ile üretilen sonuçlar kalıcı olarak saklanacaksa istek, depolama amaçlı (forStorage) parametresiyle yapılmalıdır; bu işlem kurumsal hesap ve kredi kullanımı gerektirir.
• Yayımlama: bireysel adres noktaları kamuya açık haritalarda gösterilmemeli, gerekirse mahalle ya da hücre düzeyinde toplulaştırılmalıdır.

Geokodlamayı kalıcı bir sürece dönüştürmek.

Tek seferlik bir geokodlama işi, kurumun adres verisindeki sorunları görünür kılar ama bu sorunları çözmez. Kalıcı iyileşme, adresin ilk girildiği noktada başlar: başvuru ve kayıt formlarında il, ilçe, mahalle ve sokak alanlarının serbest metin yerine listeden seçilmesi, sonraki tüm geokodlama işlerinin kalitesini artırır.

Rodosto Teknoloji, kurumların kendi numarataj ve adres noktası verisinden adres bulucu oluşturma, toplu geokodlama ve bu sonuçların ArcGIS Enterprise üzerinde servis olarak paylaşılması işlerinde çalışır.

Sık sorulanlar